Çevremizdeki Canlıların Yaşam Alanları – 5. Sınıf Fen Bilimleri

idrisORTAOKULLeave a Comment

ÇEVREMİZDEKİ CANLILARIN YAŞAM ALANLARI

 

Çevremizde bir çok canlı bulunur. Okulumuzun bahçesinde kuşlar, ağaçlar, ağaçlar üzerinde tırtıllar, karıncalar, böcekler, ağaç gövdelerinde ise mantarlar bulunur. 

Bir veya birden çok canlı türünün doğada yaşadıkları yere yaşam alanı denir. Yaşam alanındaki canlılara ise topluluk denir. Toprak üzerinde taşı kaldırdığımızda taşın altında karınca, kırkayak, örümcek ve solucan gibi canlıların bulunduğunu görürüz. Taşın üzeri ise kara yosunu için bir yaşam alanıdır. Ayrıca bu yaşam alanlarında gözle göremeyeceğimiz birçok mikroskobik canlı yaşamaktadır.

Küçük yaşam alanlarının bir araya gelmesiyle daha büyük yaşam alanları oluşur. Büyük yaşam alanları daha çok sayıda hayvan ve bitki topluluğunu barındırır. Bazı canlılar suda bazı canlılar karada yaşar. Örneğin balıklar suda, solucanlar toprağın altında nemli ve karanlık ortamlarda, kaktüsler çöl ortamlarında ve nilüferler göllerde, derelerde yaşar. Kuğu, ördek, kurbağa gibi hayvanlar ise hem karada hem de suda yaşarlar. Bu canlıların ayakları suda hareket etmelerini sağlayacak şekilde perdelidir.

Bir canlı kendi yaşama ortamından alınıp farklı bir ortama konulduğunda uzun süre yaşayamaz. Bir kaplan suda yaşayamaz, akciğerleri olan kaplan sudaki oksijeni kullanamaz. Geyik, antilop gibi hayvanları yiyerek beslendiği için suda beslenemez.

Toprağın içinde yaşayan solucanlar yer yüzeyinde uzun süre kalamaz. Çünkü yaşayabilmeleri için vücut yüzeylerinin nemli olması gerekir. Toprağın içi nemli olduğu için orada bitki ve hayvan artıklarını yiyerek yaşar.

Bazı yaşam alanlarının kendine özgü beslenme, barınma ve iklim şartları vardır. Kutup bölgeleri ile çöl bölgelerinin yaşam koşulları ve bu bölgelerde yaşayan canlı türleri birbirinden farklıdır. Bunun en önemli sebebi bazı canlıların soğuk iklim bölgesi olan kutuplarda yaşamaya, bazılarının ise sıcak iklim bölgesi olan çöllerde yaşamaya uyum sağlamış olmasıdır. Örneğin, kutup ayılarının kürkü kalın ve beyaz renkli ikin, diğer bölgelerde yaşayan ayıların kürkü ince ve koyu renklidir. Deve susuzluğa dayanabildiği için çölde yaşamaya uyum sağlamıştır. Soğuk bölgelerde yaşayan deniz aslanları ve balinalar vücutlarında ısı kaybını en aza indirmek için kalın bir yağ tabakasına sahiptir. Bazı canlılar  ise düşmanlarından korunabilmek için çevreye uyum sağlamıştır. Örneğin, bukalemun bulunduğu taşın veya ağaç dalının rengine bürünerek kendini korumaya çalışır.

İklim şartlarına uyum sağlayamayan bazı hayvanlar ya göç ederler ya da kış uykusuna yatarlar. Leylek, kırlangıç gibi kuşlar havalar soğumaya başladığında daha sıcak bölgelere göç eder. Ayı, yılan gibi hayvanlar ise yuvalarında kış uykusuna yatar.

 Bitkiler de iklim şartları, toprağın yapısı gibi unsurların etkisiyle farklı ortamlarda yaşar ve yaşadıkları ortama uyum sağlar.

 Muz ve palmiye ağaçları nemli ve sıcak yerlerde yaşar. Bu ağaçların yaprakları geniştir. Çünkü bu ortamlarda su boldur. Kaktüslerin yaprakları ise su kaybını önlemek için diken şeklini almıştır. Ayrıca kaktüsler geniş gövdeleriyle su depo ederken uzun kökleriyle daha geniş alandan su alır. Kurak bölgelerde yaşayan bazı bitkiler topraktan daha fazla su ve mineral alabilmek için köklerini daha derin ve geniş alana yaymıştır.

Canlılar doğal yaşamlarını sürdürebilmeleri, beslenip çoğalabildikleri ve düşmandan korunabildikleri kısacası uyum sağlayabildikleri yaşam alanlarında yaşarlar. Bulunduğu yaşam alanından başka yaşam alanına bırakılan canlı , yeni ortamını uyum sağlayamazsa hayatı sona erer.

 

CANLILARIN BESLENME ŞEKİLLERİ

 Doğadaki canlılar besin ihtiyaçları için birbiri ile ilişki içindedir. Besinler aracılığı ile canlılar arasındaki enerji akışına besin zinciri denir. Besin zinciri canlılar arasındaki dengeyi sağlar. Besin zincirinin ilk halkasını bitkiler oluşturur. Hayvanlar beslenme şekillerine göre ot yiyenler, et yiyenler ve hem ot hem et yiyenler olarak gruplara ayrılır. Besin zincirinin bir halkasında meydana gelen diğer halkalarını da etkiler.

 

BESİN ZİNCİRİNE ÖRNEKLER

Ot, fare, tilki, dağ aslanı (üç üyeli bir zincir)

Ot, çekirge, kurbağa, yılan, atmaca (dört üyeli bir zincir)

Yonca, dana, insan, (üç üyeli bir zincir)

Papatya > Çekirge > Fare > Yılan

 Havuç- tavşan- tilki

Deniz bitkiler- karides- kalamar- penguen- fok

Bitki yaprakları- kaplumbağa- kurt- kurt öldüğünde akbabalara besin olur.

Buğday- çekirge- fare- kedi

Bitki- böcek- kurbağa- yılan

Bitki- kelebek- kuş- kurt

Bitki- tavşan- aslan- akbaba

Bitki- geyik – kaplan – akbaba

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir